Một câu chuyện hư cấu dựa trên một sự kiện lịch sử có thật diễn ra năm 1442 thời Lê Sơ.
Ta vốn chỉ là một tiểu đồng quét lá trong phủ Côn Sơn, theo hầu quan Nguyễn từ năm ta mới lên mười. Nay tóc đã bạc trắng, ngồi chống gậy ngắm hoa rụng trong gió chiều, lòng vẫn còn thắt lại mỗi khi nhớ đến đêm oan nghiệt tại Lệ Chi Viên, đêm đã cướp đi tất cả…
Quan lớn Nguyễn Trãi là người ta kính trọng nhất trong đời. Ông không chỉ là bậc đại thần khai quốc công thần, mà còn là người nhân nghĩa, khoan hậu, thương người nghèo như thương thân mình. Người thường bảo: “Làm quan, trước phải biết thương dân.”
Năm ấy, trời thu về sớm, gió heo may làm vườn vải xào xạc. Lệ Chi Viên – khu vườn do quan dựng lên bên sông, có mái chùa nhỏ để tịnh tâm đọc sách, trồng dăm ba gốc vải ngọt để người dân quanh vùng đến chơi hái lộc. Quan về đây nghỉ sau những năm tháng mệt mỏi với triều chính. Cũng ở đó, Thị Lộ – người thiếp hiền thục, chăm sóc quan từng bữa ăn, chén trà.
Một ngày, quan được tin vua Lê Thái Tông đi tuần thú vùng Đông Bắc, sẽ ghé Lệ Chi Viên. Cả phủ rộn ràng quét dọn. Chính tay ta quét sạch từng phiến lá dưới gốc vải, nhóm bếp nấu nước gừng đón vua. Quan dặn đi dặn lại: “Phải giữ gìn chu đáo. Vua trẻ, mà sớm phải gánh việc nước, thân thể yếu, tâm lại nặng lo toan.”
Vua đến, dáng người nhỏ, mắt sáng, khuôn mặt còn nét thơ ngây. Ngài mệt, nghỉ tại chùa, có Thị Lộ hầu quạt bên cạnh. Đêm xuống, trăng vằng vặc giữa trời. Ta nhớ rõ như in: cả vườn vải yên ắng, chỉ có tiếng dế kêu và mùi hương trầm thoang thoảng. Vậy mà, chỉ qua canh tư, một tiếng kêu thất thanh vang lên. Rồi lính chạy toán loạn, người trong phủ bị bắt trói không kịp nói lời nào.
“Vua… băng rồi!”
Tin như sét đánh ngang tai. Người gục trên gối Thị Lộ, hơi thở đã tắt. Ta thấy mặt quan Nguyễn tái đi, ánh mắt như không tin nổi. Nhưng chưa kịp phản ứng gì, đám người lạ mặt đã ập tới: “Nguyễn Trãi âm mưu giết vua!”
Từ đó, mọi thứ rơi vào địa ngục. Quan bị giải về kinh. Ta trốn trong bụi chuối, nhìn người mà nước mắt ứa ra. Họ trói cả Thị Lộ, dẫn đi trong đêm. Dân trong vùng ngơ ngác, chẳng ai tin quan mưu phản, nhưng ai dám nói? Triều đình như đã định sẵn tội.
Ít lâu sau, ta nghe tin: “Nguyễn Trãi bị tru di tam tộc.” Trời đất nghiêng ngả. Ba họ bị giết sạch. Ta may mắn thoát nạn vì là đứa ở không tên trong gia phả.
Nhiều năm sau, ta lang thang khắp nơi, gánh nước thuê, dạy trẻ con học chữ. Mỗi lần đi qua Côn Sơn, tim lại nhói đau. Nơi từng có tiếng sáo trúc của quan, giờ chỉ còn hoang phế. Người đời lúc ấy sợ liên lụy, chẳng ai dám nhắc tên Nguyễn Trãi.
Nhưng trời xanh có mắt.
Năm Lê Thánh Tông lên ngôi, là cháu nội của vua băng hà năm xưa. Ngài thông minh, nhân hậu, đọc lại hồ sơ vụ án, sai người điều tra lại. Sau nhiều tháng, chính nhà vua phán: “Nguyễn Trãi vô tội. Là trung thần bị hãm hại.”
Triều đình ban chiếu giải oan, truy phục tước vị, cho khắc tên vào bia đá ở Quốc Tử Giám. Ta nghe tin ấy mà lệ tuôn như suối. Quan đã được rửa oan. Nhưng người đâu còn nữa mà nghe…
Ta già rồi. Không sống được bao lâu nữa. Chỉ mong đời sau nhớ lấy, đừng để người trung bị oan, kẻ gian mưu sâu được quyền. Ta kể chuyện này cho lũ trẻ trong làng nghe, để chúng nhớ rằng: “Lòng ngay thẳng có thể bị vùi lấp trong chốc lát, nhưng thời gian sẽ trả lại công bằng.”
Còn ta, một tiểu đồng vô danh, chỉ muốn khắc sâu một điều: Quan Nguyễn Trãi không phản vua. Ông là ánh sáng bị phủ mây đen, nhưng không bao giờ tắt.
Leave a Reply